Het is mij een eer om ter gelegenheid van de presentatie van het c.d.-project ‚ÄúAudite Nova‚ÄĚ een inleidend woord te mogen schrijven

In 1964 (47 jaar geleden) publiceerden Herman Zandt en ik een boekje, getiteld ‚ÄúOrganum Novum‚ÄĚ over de orgelbouw in Nederland na de Tweede Wereldoorlog.
In het boekje wordt de historische lijn geschetst van de omwenteling in de wijze van bouwen van instrumenten, die te vaak industrieel waren geproduceerd naar geleidelijk meer en meer ambachtelijk gebouwde orgels.

Vanwege de veelvuldige matige tot slechte kwaliteit van de instrumenten die met name na 1900 werden vervaardigd sprak men in de jaren, dat ons boek werd geschreven van ‚Äúvervalperiode‚ÄĚ.

Als motto voor onze geschiedschrijving kozen wij een citaat van de bekende Bachvertolker Helmut Walcha ‚ÄúDas Wesen der Orgel ist nicht dynamisch, sondern statisch; daarin liegt ihre Begrenzung, aber auch ihre Gr√∂sse‚ÄĚ. Er wordt hier ongetwijfeld gedoeld op de wijze, waarop de toon in een orgelpijp tot stand komt. Deze toon is in principe  in vergelijking met een pianotoon niet be√Įnvloedbaar, qua toonsterkte niet,
maar ook qua karakter niet. Men zou simpelweg kunnen stellen, dat de orgeltoon ‚Äúobjectiever‚ÄĚ is dan de pianotoon. De toon van een orgelpijp kan wel be√Įnvloed worden door externe factoren: de lamellen van een zwelkast, een tremulant, etc. Er zullen stellig lezers zijn, die hier willen wijzen op de be√Įnvloeding van de orgelklank door de sensibele speelaard van mening historisch, maar ook nieuw instrument. Sommigen wijzen daarom consequent alle tractuursystemen anders dan de mechanische af.

Hoewel het mechanische sleepladeorgel als het muzikaal beste orgeltype de voorkeur verdient, moet de veronderstelde aanslaggevoeligheid bij met name grote mechanische instrumenten niet worden overdreven. Bepalend voor de kwaliteit van een orgel is allereerst de klank. Lambert Ern√©, de man  aan wie wij  het Marcussenorgel in de Nicola√Įkerk  in eerste instantie te danken hebben, formuleerde het aldus:‚Äúvoor mijn part is een pijp van bordkarton, als de klank maar inspirerend is‚ÄĚ. (dit zei hij in de wetenschap dat andere grondstof voor orgelpijpen verkieslijker is).